Home / Vườn Thuốc / Cây Thuốc Bắc / Địa liền – Những công dụng đặc trưng nhất

Địa liền – Những công dụng đặc trưng nhất

Địa liền còn gọi là “thiền liền”, “tam nại”, “sa khương”, “sơn nại”, … tên khoa học là Kaempferia galanga L., họ Gừng. Địa liền mọc rải rác ở vùng rừng núi thấp và trung du; mọc tương đối tập trung ở một số vùng rừng ở Tây Nguyên; còn được trồng ở nhiều nơi, để lấy củ làm gia vị và làm thuốc.

Địa liền là một loại cỏ nhỏ, sống lâu năm, quanh năm xanh tốt; có thân rễ hình củ nhỏ, bám vào nhau, hình trứng. Lá mọc sát mặt đất (nên có tên là “địa liền” – nghĩa là lá mọc sát mặt đất), hình trứng, phía cuống hẹp lại thành một cuống dài độ 1-2cm, mặt trên xanh lục và nhẵn, mặt dưới có lông mịn, hai mặt đều có những điểm nhỏ, dài rộng gần bằng nhau, chừng 8-15cm. Cụm hoa mọc ở giữa, không cuống, gồm 8-10 hoa màu trắng với những điểm tím ở giữa. Mùa hoa tháng 8-9.

Từ tháng 12 đến tháng 3 năm sau, người ta đào củ về (cần chọn những cây đã trên 2 năm tuổi) rửa sạch đất cát, thái thành miếng mỏng, xông diêm sinh 1 ngày rồi phơi khô. Tuyệt đối không sấy than, củ sẽ đen, mùi kém thơm. Có nơi chỉ đào củ về, rửa sạch phơi khô. Địa liền rất dễ bảo quản, hầu như không bị mốc mọt.

Theo Đông y: Địa liền có vị cay, tính ấm; vào các kinh Tâm, Tỳ và Thận. Có tác dụng ôn trung tán hàn, trừ thấp, tịch (tránh) uế. Chữa ngực bụng lạnh đau, đau răng. Thường được dùng làm thuốc giúp sự tiêu hóa, làm cho ăn ngon, chóng tiêu, và còn dùng làm thuốc xông; ngâm rượu dùng xoa bóp chữa tê phù, tê thấp nhức đầu, đau nhức. Liều dùng: Ngày dùng 2-4g dưới dạng thuốc sắc, thuốc bột, thuốc viên, hay pha như pha trà uống. Kiêng kỵ: Người âm hư huyết suy và vị có uất hỏa kỵ dùng.

Một số phương pháp sử dụng địa liền cụ thể:

(1) Chè thuốc giải cảm: Địa liền 5g, cúc hoa 5g, lá tre 10g, cúc tần 10g, kinh giới 20g, bạc hà 20g, tía tô 20g, cát căn (củ sắn dây) 20g; sắc nước uống như trà trong ngày. Tác dụng: Chữa cảm sốt, nhức đầu.

(2) Thuốc bột giải cảm: Địa liền 20g, cát căn 50g, bạch chỉ 50g; tán riêng từng loại thành bột mịn, sau đó trộn đều các loại bột với nhau. Dùng làm thuốc giải cảm, hạ nhiệt, giảm đau, chống nhức đầu; còn có tác dụng kháng khuẩn chống bội nhiễm. Ngày uống 2 lần, mỗi lần 5g bột thuốc. Uống vào lúc đói bụng trước bữa ăn. Có thể hòa bột thuốc vào nước đường cho dễ uống.

(3) Chữa ho gà: Dùng địa liền 3g, tía tô 5g, rau sam 10g, rau má 10g, vỏ rễ dâu 10g, lá chanh 3g; sắc nước uống trong ngày, khi uống pha thêm đường cho đủ ngọt.

(4) Chữa ăn uống không tiêu, đau dạ dày, đau thần kinh: Địa liền 2g, quế chi 1g; 2 vị tán nhỏ chia làm 3 lần uống trong một ngày, mỗi lần 0,5 hay 1g bột.

(5) Chữa ngực bụng lạnh đau, tiêu hóa kém: Dùng địa liền 4-8g; sắc nước hoặc tán bột uống trong ngày.

(6) Chữa ỉa chảy, nôn mửa: Dùng địa liền 4g, vỏ quít 4g, hoắc hương 10g, vỏ cây lá vối 10g, cam thảo 4g; sắc với nước, chia 2-3 lần uống trong ngày.

(7) Chữa răng sâu đau nhức: Dùng địa liền tán thành bột mịn, lấy bông thấm bột thuốc nhét vào chỗ răng sâu. Hoặc dùng địa liền ngâm rượu, ngậm rượu trong miệng một lúc rồi nhổ đi.

Xem thêm: Cách ngâm rượu địa liền hiệu quả nhất

(8) Chữa đau nhức: Dùng địa liền 4g, rễ cỏ xước 12g, cốt khí củ 12g, lá ngải cứu 10g; sắc nước uống. Dùng cho trường hợp bị cảm lạnh, toàn thân đau nhức.

(9) Bảo quản quần áo: Trong địa liền có tinh dầu thơm, ngoài tác dụng làm thuốc, còn dùng trong kỹ nghệ cất tinh dầu chế nước hoa và bảo vệ quần áo. Đặt mấy lát địa liền vào đáy tủ quần áo, quần áo sẽ có một mùi thơm đặc biệt, mặc vào còn có tác dụng phòng cảm cúm.

Theo y học hiện đại

– Địa liền có tác dụng giảm đau: Trên mô hình gây đau nội tạng trên chuột nhắt trắng bằng tiêm xoang bụng dung dịch axit acetic 0,6%, Địa liền làm giảm số lần cơn đau và cường độ đau; trên mô hình gây đau bằng tấm kim loại nóng, Địa liền không thể hiện tác dụng giảm đau kiểu morphin.

– Tác dụng chống viêm: Trên mô hình gây phù bàn chân chuột nhắt trắng kaolin, Địa liền và tinh dầu, các tinh thể chiết từ Địa liền đều có tác dụng chống viêm rõ rệt.

– Địa liền có tác dụng hạ sốt trên thỏ gây sốt thực nghiệm bằng pyrogen.

– Viên Bạch địa căn (Địa liền, Bạch chỉ, Cát căn) đã được thử nghiệm lâm sàng trên 108 bệnh nhân cả trẻ em và người lớn, bao gồm các bệnh chứng: sốt xuất huyết, sởi, viêm gan siêu vi trùng, hội chứng lỵ, thuỷ đậu và quai bị; các bệnh nhân đều bị sốt cao. Sau khi dùng Bạch địa căn điều trị cho kết quả như sau:

+ Thuốc có tác dụng hạ sốt rõ rệt đối với các chứng sốt do bị bệnh truyền nhiễm.

+ Thuốc có tác dụng giảm đau, làm bệnh nhân hết nhức đầu, nhức mỏi, tạo cảm giác dễ chịu cho bệnh nhân, đặc biệt với bệnh nhân sốt xuất huyết.

+ Đối với bệnh nhân sởi, thuỷ đậu, Bạch địa căn có tác dụng chống bội nhiễm và làm giảm ho nếu kèm theo viêm phế quản.

+ Đối với bệnh nhân viêm gan siêu vi trùng, Bạch địa căn kích thích tiêu hoá, làm giảm cảm giác ậm ạch khó chịu của bệnh nhân.

+ Dùng Bạch địa căn trên lâm sàng không thấy xuất hiện tác dụng phụ, thuốc có độ an toàn cao.

Thanh Tùng tổng hợp

About Phán Quan

Hai mươi năm về sau bạn sẽ hối hận về những gì bạn không làm hơn là những gì bạn đã làm. Vậy nên hãy tháo dây, nhổ neo ra khỏi bến đỗ an toàn. Hãy để cánh buồm của bạn đón trọn lấy gió. Thám hiểm. Mơ mộng. Khám phá!!!

Bạn có biết?

Mẹo tẩy giun sán đơn giản mà hiệu quả bằng củ cà rốt

Củ cà rốt thái mỏng, sao khô, tán nhuyễn để uống trị giun sán rất …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *